صفحه اصلی / نماز در کلام بزرگان / نماز در سيره و گفتار پيامبر(ص)

نماز در سيره و گفتار پيامبر(ص)

پیامبرخدا(ص) بهترین الگو
خداوند در قرآن می‏فرماید:
«لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ اُسْوَةٌ حَسَنَةٌ».
   برای شما در رسول­خدا نمونه و سرمشق نیکویی برای پیروی است برای آن کسی که به خدا و آخرت امیدوار است و بسیار خدا را یاد می‏کند.[۱]
   پیامبر(ص) در طول تاریخ بزرگترین سرمشق بشریت بوده است؛ زیرا پیش از این که با گفتار خود مربی و راهنمای مردم باشد، با رفتار شخصی خویش بهترین تربیت کننده و راهبر بود.

   شخصیت پیامبر(ص) نمونه‏ای برای یک روزگار، یک نسل، یک ملت، یک مذهب و یک مکان خاص نمی‏باشد، بلکه یک سمبل جهانی و همیشگی برای تمام مردم در همه زمانهاست.
عبادت
   عبادت را اهل لغت به معنای غایت خضوع و تذلل دانسته­اند و گفته­اند چون عبادت، اعلی مراتب خضوع است.[۲] پس لایق نیست؛ مگر برای کسی که اعلی مراتب وجود و کمال و اعظم نعم و احسان را دارد و از این جهت عبادت غیر حق شرک است.
   خداوند از جهات مختلف قابل عبادت است و ما باید حمد و سپاس او را بجا آوریم به خاطر کمال ذات و صفات او که «الله» است، به خاطر احسان و تربیت او که «رب العالمین» است و به خاطر امید و انتظار ترحم و لطف او که «الرحمن الرحیم» است و به خاطر قدرت و هیبت او که «مالک یوم الدین»است.
عبودیت
   در حدیث معراج خداوند به پیامبرش فرمود: ای احمد! آیا می­دانی که چه وقت یک بنده به درجه عبودیت من می­رسد؟ عرض کرد: نه ای پروردگارم فرمود: زمانی که هفت خصلت در او جمع گردد: ورعی که او را از ارتکاب به محارم باز دارد، سکوتی که او را از گفتن درباره چیزهایی که نمی­داند باز دارد، خوف و ترسی(خوف از خدا) که هر روز بر گریه­اش بیافزاید، و حیایی که در خلوتش نیز ادامه داشته باشد، و غذایی که به اندازه نیازش باشد، بی­علاقه به دنیا به خاطر علاقه­مند نبودن من به آن، و دوست داشتن نیکان و ابرار به خاطر اینکه من آنها را دوست دارم».[۳]
پیامبر(ص) شیفته عبادت
   پیامبر(ص) آن چنان شیفته عبادت و بندگی، در بارگاه ربوبی بود که گاهی خود را فراموش می‏کرد و از خود بی­خود می‏شد، تا این که آیه نازل شد: «طهما انزلنا علیک القرآن لتشقی‏»؛ طه! ما قرآن را بر تو نازل نکردیم که این قدر به زحمت و مشقت‏ بیافتی.[۴]
   مرحوم فیض کاشانی در ذیل این آیه می‏نویسد: پیامبر­اکرم آنچنان در عبادت الهی حریص بود که از کثرت عبادت پاهای مبارکش متورم شده بود، تا این که خداوند متعال این آیه را فرستاد.
   امام باقر(ع) می‏فرماید: روزی یکی از همسران آن حضرت به وی گفت: یا رسول‏الله! چرا به خود اینقدر زحمت می‏دهی، در حالی که یک بنده آمرزیده هستی.
   پیامبر(ص) پاسخ داد: «اولا اکون عبدا شکورا؛  آیا بنده شکرگزاری نباشم.» [۵]
   حضرت خدیجه(ع) گوید: پیامبر هنگامى كه وارد خانه مى‏شد ظرف آب طلب مى‏كرد و براى نماز وضو مى‏گرفت، آن‏گاه بر مى‏خاست و دو ركعت نماز كوتاه مى‏گزارد، سپس به بستر خواب مى‏رفت.[۶]
   رسول­خدا در سفر از منزلى به منزل دیگر كوچ نمى‏كرد جز آنكه در آن منزل دو ركعت نماز مى‏گزارد و مى‏فرمود: مى‏خواهم این مكان برایم به نماز خواندن گواهى دهد.[۷]
عابدترین مردم
   روایت شده كه رسول­خدا چون از چیزى ناراحت و غمگین مى‏شد به نماز و عبادت خدا پناه مى‏برد.
   پیامبر(ص) هر گاه چیزى او را اندوهگین مى‏ساخت با روزه گرفتن و نماز خواندن بر دفع آن یارى مى‏جست.[۸]
   رسول­خدا هر گاه به مصیبتى دچار مى‏شد برمى‏خاست، وضو مى‏گرفت و دو ركعت نماز مى‏خواند و چنین دعا مى‏كرد:
اللّهمّ قد فعلت ما امرتنا، فانجز لنا ما وعدتنا
  «خدایا، من آنچه را به ما دستور داده بودى انجام دادم، پس آنچه را به ما وعده داده‏اى محقق فرما».[۹]
آداب و سنت آن حضرت در نماز
   امام صادق(ع) فرمود: در روزهاى بسیار گرم چون مؤذن براى گفتن اذان نماز ظهر اجازه مى‏خواست رسول­خدا مى‏فرمود:
ابرد، ابرد
«بگذار هوا خنك شود، بگذار هوا خنك شود».
مؤلف: شیخ صدوق گوید:
«ابرد، ابرد»
   یعنى شتاب كن، شتاب كن. و آن را از كلمه «برید» یعنى نامه‏رسان گرفته است كه به سرعت راه مى‏پوید. ولى ظاهرا مراد از آن تأخیر انداختن اذان است تا هوا خنك شود و شدت گرما بكاهد، چنان كه روایتى كه در كتاب علاء از محمد بن مسلم نقل شده این معنى را تأیید مى‏كند. محمد بن مسلم گوید: امام باقر در مسجد رسول­خدا در حالى كه من داشتم نماز مى‏خواندم مرا دید. بعدا روزى به من فرمود هیچ وقت نماز واجب را در آن وقت نخوان. آیا نماز را در آن شدت گرما مى‏خوانى؟ عرض كردم: نماز نافله بود.[۱۰]
   رسول­خدا هر گاه در نماز، كسى به خدمتش مى‏آمد و در كنارش مى‏نشست، به خاطر او نماز را كوتاه مى‏كرد و متوجه او مى‏شد و مى‏فرمود: آیاحاجتى دارى؟ پس از آنكه حاجات او را برمى‏آورد، مجددا به نماز مى‏پرداخت.[۱۱]
گناهان پاییزی
   سلمان نقل می­کند: روزی با پیامبر(ص) در زیر درختی نشسته بودیم آن حضرت شاخه­ای را که برگ­هایش خشکیده بود، تکان داد و همه برگ­ها بر زمین ریخت سپس به من فرمود :ای سلمان! از من نمی­پرسی که چرا چنین کردم؟ عرض کردم: یا رسول­الله(ص) سبب چه بود؟ پیامبر(ص) فرمود: مومن چون برآن وجهی که دستور رسیده ،وضو بگیرد و پس از آن نمازهای پنج گانه را به جا آورد گناهان او می­ریزد همچون برگهای این شاخه. آنگاه حضرت این آیه را تلاوت فرمودند: در دو طرف روز و اوایل شب نماز بپا دار چرا که حسنات سیئات و آثار آن را ازبین می­برد.[۱۲]-[۱۳]
نماز و دعا و خوف از خدا
   با او سخن می‏گفتند، چون وقت نماز می‏رسید گوئی کسی را نمی‏شناخت.[۱۴]
   در مصلای خود چندان از خوف خدا گریه می‏کرد که مصلاتر می‏شد.[۱۵]
می‏فرمود: «برای هر عبادتی در آغاز حالت افراط و حرصی هست که بعدا به نفرت و سستی می‏گراید، هر کس حرصش در عبادت در محدوده سنت من است به تحقیق هدایت شده و هر کس با سنت من مخالفت کرد به تحقیق گمراه شده و عملش تباه است، اما من نماز می‏گذارم و می‏خوابم، روزه می‏گیرم و افطار می‏کنم، می‏خندم و گریه می‏کنم، هر کس از روش من و سنت من رویگردان است از من نیست».[۱۶]
حضرت امام زین‏العابدین‏ فرموده‏اند:
جدّ من رسول­خدا(ص) با آنکه خداوند گذشته و آینده او را بخشوده و آمرزیده بود کوشش و بندگی برای خدا را رها نمی‏کرد تا آنجا که ساق و قدمش (از کثرت عبادت) ورم کرد؛ پدر و مادرم فدای او؛ برخی به او گفتند آیا اینطور عمل می‏کنی در حالی که خدا گناه گذشته و آینده‏ات را آمرزیده است؟!
فرمود: آیا بنده شاکر و سپاسگزار نباشم…. [۱۷]
حضرت امام صادق‏ در مورد نماز پیامبر فرمودند:
   وقت خواب آب برای وضو را در ظرفی سر پوشیده بالای سر خود می‏گذاشت، و مسواک را نیز زیر بستر خود می‏نهاد، آنگاه تا وقتی خدا می‏خواست می‏خوابید، و چون بیدار می‏شد می‏نشست و به آسمان نگاه می‏کرد و آیات سوره آل عمران را تلاوت می‏فرمود، آنگاه مسواک می‏زد و وضو می‏گرفت و به جایگاه نماز خود می‏رفت و چهار رکعت نماز می‏خواند، و رکوع را به قدر قرائت و سجود را نیز به قدر رکوع انجام می‏داد؛ رکوع را آنقدر طول می‏داد که می‏گفتند کی سر بر می‏دارد؟! و سجود را نیز تا حدّی که می‏گفتند کی سر از سجده بر می‏دارد؟آنگاه به بستر خود باز می‏گشت سپس بار دیگر بیدار می‏شد و آیات سوره آل عمران را می‏خواند و به اطراف آسمان نگاه می‏کرد، و مسواک می‏زد و وضو می‏گرفت و در جایگاه نماز می‏ایستادوسه رکعت شفع و وتر را می‏خواند و دو رکعت نافله صبح را نیز می‏خواند، آنگاه از خانه برای نمازصبح بیرون می‏آمدو به مسجد می‏رفت.[۱۸]
حضرت امام حسین‏(ع) فرمودند:
رسول­خدا (ص) در هنگام نیایش و دعا دستهای خود را همچون مستمندی که غذا می‏طلبد بالا می‏آورد.[۱۹]
و امام صادق(‏) فرمودند:
پیامبر(ص) هر روز هفتاد مرتبه «استغفر اللّه» و هفتاد مرتبه «اتوب الی الله» می‏فرمود. (هفتاد مرتبه از خدا طلب آمرزش و هفتاد مرتبه به ‏سوی خدا توبه می‏کرد) [۲۰]
و فرمودند:
رسول­خدا(ص) هر روز سیصد و شصت‏بار به عدد عروق بدن، حمد خدا می‏گفت، می‏فرمود: «الحمدللّه ربّ‏العالمین کثیراً علی کلّ حال»[۲۱]
جاذبه نماز
   امام علی(ع) فرمود:رسول­خدا(ص) هیچ چیز را، نه شام و نه غیر آنرا بر نماز مقدم نمیداشت. هرگاه وقت نماز فرا می رسید، رسول­خدا دیگر نه خانواده می­شناخت و نه دوست.[۲۲]
آثار ترک نماز
   فخررازی درذیل تفسیر سوره مبارکه عصر می­گوید: زنی صیحه زنان، دیوانه­وار خدمت رسول­خدا(ص) آمده گفت: یا رسول­الله اصحاب بروند تنها با شما کار دارم؛ اصحاب رفتند. آن زن گفت یا رسول­الله! گناه کردم گناهم خیلی بزرگ است. پیامبر(ص) فرمود: رحمت خدا از آن بزرگتر است. بگو گناهت چیست؟ عرض کرد: زن شوهرداری بودم، زنا دادم،از زنا حامله شدم، بچه به دنیا آمد، او را در خمره سرکه خفه کردم، بعد هم سرکه­های نجس را به مردم فروختم! پیامبر خیلی متاثر شد و فرمود: می­خواهی به تو بگوییم چرا به درون این چاه افتادی؟ خیال می­کنم نماز نمی­خوانی! چون نماز نمی­خوانی، رابطه­ات با خدا قطع است­، از این جهت در این چاه افتاده­ای.[۲۳]
تارکین نماز عشاء
  رسول­خدا(ص) فرمود در شب معراج به گروهی رسیدیم که سرهای آنان را با سنگ می‏کوبیدند و می‏شکستند و خُرد می‏کردند. از جبرئیل پرسیدم: این‏ها چه کسانی هستند؟
پاسخ داد: این‏ها نماز عشاء را نخوانده می‏خوابند.[۲۴]
پاداش نماز مؤمن
   پیامبر(ص) در حالی که تبسمی داشتند، به آسمان نگاه می­کردند. شخصی علت را سؤال کرد. حضرت فرمودند: به آسمان نگاه کردم، دیدم دو فرشته به زمین آمدند تا پاداش عبادت شبانه بنده با ایمانی را که هر روز در محل نماز خود، به عبادت و نماز مشغول می­شد، را بنویسند؛ اما او را در محل نماز خود نیافتند، بلکه در بستر بیماری یافتند. آنها به سوی آسمان بالا رفتند و به خداوند عرضه داشتند: ما طبق معمول برای نوشتن پاداش عبادت آن بنده باایمان، به محل نماز او رفتیم، ولی او را در محل نمازش نیافتیم، بلکه او در بستر بیماری آرمیده بود.
  خداوند به آن فرشتگان فرمود: تا او در بستر بیماری است، همان پاداش را که هر روز برای او هنگامی که در محل نماز و عبادتش بود، می­نوشتید، بنویسید، و بر من است که پاداش اعمال نیک او را تا آن هنگام که در بستر بیماری است، برایش بنویسم.[۲۵]
تأثیر نماز
   حضرت علی(ع) فرمودند: با رسول­خدا(ص)به انتظار وقت نماز در مسجد نشسته بودیم، در این بین، مردی برخاست و گفت: ای رسول­خدا! من گناهی کرده­ام، برای آمرزش آن چه باید بکنم؟ پیامبر(ص) روی از او برگرداند. هنگامی که نماز تمام شد، همان مرد برخاست و سخن خود را تکرار کرد. پیامبر(ص) در پاسخ فرمود: آیا هم اینک با ما نماز نگزاردی، و برای آن به خوبی وضو نگرفتی؟ عرض کرد: بلی، چنین کردم. فرمود: همین نماز، کفاره و سبب آمرزش گناه تو خواهد بود.[۲۶]


 [۱].  احزاب، ۲۱٫
[۲].  فخر الدین طریحی؛ مجمع البحرین، مکتب نشر فرهنگ اسلامی، ۱۴۰۸، ج۱، ص۹۴٫
[۳]. محقق نوری؛ مستدرک الوسائل، قم، موسسه آل البیت، ۱۴۰۸ق،  ج۹، ص۱۹٫
[۴].  طه ۱-۲٫
[۵].  ملا محسن فیض کاشانی؛ تفسیرصافی، قم، موسسه الهادی، ۱۴۱۶، ج۲، ص۲۹۹٫
[۶].  محقق نوری؛ پیشین، ج۳، ص۴۷۱٫
[۷].  همان، ج۸، ص۲۴۵٫
[۸].  شیخ طبرسی؛ مجمع البیان، بیروت، موسسه اعلمی، ج۱، ص۱۹۴٫
[۹]. همان، ج۶، ص۳۹۵٫
[۱۰]. شیخ صدوق من لا یحضره الفقیه، تحقیق علی البر غفاری، قم، دار الکتب،  ج۱، ص۲۲۲
 [۱۱].  حسین استاد ولى؛ آداب،  سنن و روش رفتارى پیامبر گرامى اسلام‏،  تهران،  پیام آزادى، چ سوم، ۱۳۸۱‏، ص۱۲۴٫
 [۱۲].  هود،  آیه۱۱۴٫
 [۱۳].  سلیمان بن احمد الطبرانی؛ المعجم الکبیر، قاهره دار احیا التراث العربی، ج۶،  ص۲۵۷٫
 [۱۴].  المتقی الهندی ؛ کنزالعمال، بیروت، موسسه الرساله،  ج۷،  ص۱۷۸٫
 [۱۵].  محقق نوری؛ پیشین،  ج۱۱، ص۲۴۰٫
[۱۶].  شیخ کلینی؛ پیشین،  ج۲، ص۸۵٫
[۱۷].  ابن شهر آشوب م۵۸۸؛ مناقب آل ابی طالب،  نجف، انتشارات حیدریه،  ۱۳۷۶ق، ج۲، ص۲۸۹٫
[۱۸]. شیخ کلینی؛ پیشین، ج۳، ص۴۴۵٫
[۱۹].  شیخ حر عاملی؛ پیشین،  ج۷،  ص۴۶٫
[۲۰].  طبرسی؛ مکارم الاخلاق،  نجف، ناشر منشورات شریف رضی،  ۱۳۹۲ق، ص۳۱۵٫
[۲۱].  شیخ کلینی؛ پیشین، ج۲، ص۵۰۳٫
[۲۲]. محمد حسین طباطبایی؛ سنن النبی، قم، موسسه نشر اسلامی، ص۲۶۸٫  
[۲۳].  تفسیر فخر رازی،  ج۳۲،  ص۵۸
[۲۴].  محقق نوری ؛ پیشین، ج۳، ص۱۴۰
[۲۵].  شیخ کلینی ؛ پیشین، ج۵، ص۳۱٫ ‏
[۲۶]. جلال الدین سیوطی ؛ الدر المنثور،  جده الفتح، ۱۳۶۵، ج۳، ص۳۵۴٫
پیامبرخدا(ص) بهترین الگو خداوند در قرآن می‏فرماید: «لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ اُسْوَةٌ حَسَنَةٌ».    برای شما در رسول­خدا نمونه و سرمشق نیکویی برای پیروی است برای آن کسی که به خدا و آخرت امیدوار است و بسیار خدا را یاد می‏کند.[1]    پیامبر(ص) در طول تاریخ بزرگترین سرمشق بشریت بوده است؛ زیرا پیش از این که با گفتار خود مربی و راهنمای مردم باشد، با رفتار شخصی خویش بهترین تربیت کننده و راهبر بود.    شخصیت پیامبر(ص) نمونه‏ای برای یک روزگار، یک نسل، یک ملت، یک مذهب و یک مکان خاص نمی‏باشد، بلکه یک سمبل جهانی و همیشگی…

بررسی کلی

امتیاز کاربران: اولین باشید!

پاسخی بنویسید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.فیلدهای الزامی علامت گذاری شده اند. *

*

نه + 13 =

x

بررسی همچنین

لذت خواندن نماز از نگاه آیت‌الله بهجت

فرزند آیت‌الله بهجت با بیان اینكه نماز اول وقت مورد ...